1 Timótheüs 3
Pligte van die opsieners en diakens.
DIT is ’n 1betroubare woord: as iemand na 2’n opsienersamp 3verlang, begeer hy ’n 4voortreflike 5werk.
a’n Opsiener dan moet 6onberispelik wees, 7die man van een vrou, 8nugter, ingetoë, 9fatsoenlik, gasvry, bbekwaam om te onderrig;
geen 10drinker, geen vegter, geen vuilgewinsoeker nie, maar 11vriendelik; geen strydlustige, geen geldgierige nie;
een wat sy eie 12huis goed regeer en sy kinders met alle 13waardigheid in onderdanigheid hou.
Maar as iemand nie weet om sy eie huis te regeer nie, hoe sal hy vir die gemeente van God sorg dra?
Hy moet nie ’n 14nuweling wees nie, sodat hy nie 15verwaand word 16en in dieselfde oordeel as die duiwel val nie.
Maar hy moet ook goeie getuienis hê van 17die buitestaanders, sodat hy nie in 18veragting en 19in die strik van die duiwel val nie.
cNet so moet die 20diakens 21waardig wees, 22nie uit twee monde spreek nie, nie verslaaf aan wyn nie, geen vuilgewinsoekers nie,
manne wat 23die verborgenheid van die geloof in 24’n rein gewete d25hou.
En hulle moet ook 26eers ’n proeftyd deurmaak; daarna, as hulle 27onberispelik is, kan hulle dien.
Net so moet 28die vroue waardig wees, geen kwaadspreeksters nie, 29nugter, 30betroubaar in alles.
Die diakens moet manne van een vrou wees en hulle kinders en eie huis goed regeer.
eWant die wat goed gedien het, verkry vir hulle ’n eervolle 31plek en 32veel vrymoedigheid in die geloof in Christus Jesus.
Ek skryf jou hierdie dinge in die hoop om gou na jou te kom.
Maar as ek vertoef, dan kan jy weet hoe iemand hom moet gedra f33in die huis van God, wat die gemeente is van die lewende God, 34’n pilaar en grondslag van die waarheid.
En, onteenseglik, 35die verborgenheid van die godsaligheid is groot: g36God is 37geopenbaar 38in die vlees, is 39geregverdig 40in die Gees, het verskyn 41aan engele, his verkondig onder die heidene, is geglo 42in die wêreld, iis 43opgeneem in heerlikheid.
| 1 Of: gewisse, geloofwaardige, seker.
2 Gr. episkopes, waarvan die woord episkopus of biskop kom; waarmee alle opsieners en leraars van die gemeente sonder onderskeid verstaan word, soos hierna uit die volgende beskrywing blyk, asook uit die vergelyking van ander tekste. Sien Hand. 20:17, 28. Filip. 1:1. Tit. 1:5, 7, ens. 3 Of: begerig is. Hy spreek nie van enige lus of begeerte van eergierigheid nie, maar van ’n toegeneentheid van die gemoed, wat hom deur behoorlike maniere daartoe bereid en gewillig toon; terwyl hy hom ewenwel altyd aan die oordeel van die gemeente onderwerp, en ’n wettige beroeping verwag. 4 Gr. goeie, skoon, eerlike. 5 Dit is, arbeid of arbeidsame werk. Dit is dus nie net in eretitels geleë nie, maar gaan gepaard met arbeid en moeite, waarom Christus hulle ook werkers of arbeiders noem, Matt. 9:37, 38; 10:10. |
| a Tit. 1:6.
b 2 Tim. 2:24. |
6 Naamlik ten opsigte van sy handel en wandel onder die mense.
7 Nie dat hy noodsaaklik getroud moet wees nie, aangesien Paulus self nie getroud was nie, 1 Kor. 7:7, maar omdat hy nie baie vroue óf tegelyk, óf die een ná die ander weens egskeiding mog hê nie, soos by die Jode en Grieke en in die besonder in die Oosterse lande vir baie lank die gebruik was; wat vir ’n tyd skynbaar wel in ander mense geduld was, maar in die leraars nie geduld mog word nie. Sien dergelike spreekwyse in 1 Tim. 5:9. 8 Of: waaksaam. 9 Die Griekse woord kosmios beteken eintlik iemand wat in sy gedrag en hele lewenswandel eerbaar is, en niks doen behalwe wat geskik en gepas is nie. Sien 1 Tim. 2:9. |
| 10 Of: sittend by die wyn, dit is, wat hom nie oorgee aan baie wyn nie, soos hy hierna sê in vers 8.
11 Dit is, wat aan ander kan toegee en hulle in redelikheid verdra, soos die Griekse woord meebring. |
| 12 Dit is, huisgesin, naamlik vrou, kinders, bediendes. Of: sy huis goed lei.
13 Of: sedigheid, deftigheid, standvastigheid, eerbaarheid. Sien 1 Tim. 2:2. |
| 14 Gr. neophutos, wat beteken nuut geplant, dit is, wat onlangs tot die geloof gekom of by die gemeente aangesluit het.
15 Naamlik deur opinie van groot wysheid, wat hy reeds sou meen om te besit, wanneer hy so vinnig tot die leeramp bevorder sou wees. 16 Dit is, in so ’n oordeel waarin die duiwel geval het, toe hy homself oor sy wysheid, en as skepsel, teen God wou verhef. Ander verstaan hier die Griekse woord diabolos as ’n kwaadspreker, wat dit eintlik beteken en soos dit gebruik word in vers 11 en 2 Tim. 3:3, en verklaar dit aldus: sodat hy, terwyl hy homself verhef, nie val in die oordeel of die beskuldiging van die kwaadspreker, tot verkleinering en ergernis van die gemeente van Christus nie, soos in die volgende vers ook gesê word. |
| 17 Dit is, die wat nog vreemd is van die gemeente, soos in 1 Kor. 5:12.
18 Naamlik by diegene waaronder hy tevore ligvaardig of onregverdig verkeer het, en dit vir ’n tyd nie verbeter het deur ’n goeie lewe te lei nie, terwyl hy nou gelowig geword het. 19 Of: strik van die kwaadspreker, soos in vers 6, waardeur sommige enige kleinmoedigheid verstaan, wat hom daaroor sou mag oorkom, soos ’n strik oor sy siel; ander, sulke veragting waardeur hy as ’t ware met ’n strik van die duiwel belet sou wees om in sy roeping die gemeente tot deeglike stigting te wees. |
| c Hand. 6:3. | 20 Sien oor die instelling en die besondere amp van die diakens in die versorging van die armes Hand. 6:1, 2, ens.
21 Of: eerbaar, soos in vers 4. 22 Gr. tweewoordig, dit is, ydel en wispelturig van woorde. |
| d 1 Tim. 1:19. | 23 Dit is, die leer of die belydenis van die leer van die evangelie, wat deurgaans ’n verborgenheid genoem word, omdat dit die mens nie uit die natuur nie, maar deur die openbaring van God bekendgemaak is. Sien 1 Kor. 2:6, 7.
24 Dit is, goeie of opregte gewete, sien daaroor 1 Tim. 1:19. Want al was die amp van die diakens nie om in die byeenkomste openlik te onderrig nie, het hul diens tog meegebring dat hulle met baie soorte mense omgegaan het, wat hulle ook moes onderrig en troos, en soms ook teregwys, waarvan Stéfanus ’n voorbeeld was, Handelinge 7. Dat Filippus die hofdienaar onderrig en gedoop het, het deur buitengewone roeping gebeur, omdat hy toe as ’n evangelis diens gedoen het. Sien Hand. 8:29; 21:8. 25 Gr. besit, dit is, behou of bewaar. |
| 26 Sommige verstaan dit só, asof daar nog ’n laer trap in hierdie bediening was, wat hulle onderdiakens noem, waarin hulle eers vir ’n tyd getoets moes word. Dit is egter nie nodig nie, aangesien hierdie woord reg verstaan kan word as die toetsing van sulke persone aan die vereistes hier voorgestel, wat deur die regeerders van die gemeente geskied.
27 Gr. onbeskuldigbaar; naamlik in hulle handel en wandel geoordeel en bevind is. |
| 28 Dit moet sowel op die vroue van die opsieners as van die diakens toegepas word. Want oor die weduwees wat diakonesse was, sal in 1 Tim. 5:9 en verder gehandel word.
29 Of: waaksaam. Sien vers 2. 30 Dit wil voorkom of die apostel dit hier van die vroue van die opsieners en diakens vereis, nie net omdat hulle aan hul manne getrou moet wees nie, maar omdat aan hulle ook soms enige dinge bekend word wat die regering van die kerk en die bewaring en uitdeling van die aalmoese aangaan, waarin betroubaarheid noodsaaklik is. |
| e Matt. 25:21. | 31 Of: trap; waardeur verstaan word óf ’n positiewe agting en aansien in die gemeente van God, óf ook ’n toegang tot meerdere en hoëre dienste, naamlik van die ouderlingskap, of van die leeramp, soos ook by die kerkvaders baie gebruiklik was.
32 Naamlik sowel in hul geloof, omdat dit met ’n goeie gewete gepaardgaan; asook in hul dade en woorde voor die kerk van God, omdat hulle getrou daarin handel. Dit wil voorkom of die apostel dit hier stel teenoor die kwaadsprekery en strikke van die Satan, waarvan hy in verse 6, 7 gespreek het. |
| f 2 Tim. 2:20. | 33 So word die gemeente genoem, omdat God met sy Gees en Woord daarin woon. Sien 1 Kor. 3:16. Hebr. 3:4-6.
34 So word die gemeente van God genoem, omdat God in sy gemeente die waarheid bevestig, en deur haar aan ander openlik bekendmaak, soos die owerheid gewoonlik sy verordeninge en wette aan pilare of ander plekke vasmaak om aan almal bekend te word. Hier word gevolglik verklaar dat dit die amp en die verskuldigde plig van die gemeente is, om hierdie waarheid te versprei en teen alle dwalinge te bevestig. Wanneer sy dit nie doen nie, val sy maklik in skeuringe en dwalinge. Sien Mal. 2:5, ens. Soos Paulus ook die gemeente van Éfese, waar Timótheüs toe was, soos blyk in 1 Tim. 1:3, hierteen waarsku, Hand. 20:28, ens., en Christus self in Openb. 2:1, ens. Ander voeg hierdie woorde by die volgende vers. |
| g Joh. 1:14.
h Ef. 3:5, 6. i Mark. 16:19. Luk. 9:51. Hand. 1:2. |
35 So noem die apostel die leer van die evangelie, soos voorheen in vers 9, die verborgenheid van die geloof, waarvan hy ’n kort samevatting in die volgende woorde voorstel.
36 Dit is, die ewige Seun van God, soos hierdie woord God ook as God die Seun verstaan word, Joh. 1:1. Hand. 20:28. Rom. 9:5. 1 Joh. 5:20, en elders meer. 37 Dit is, het mens geword, en het deur woorde en werke sy Godheid bekendgemaak. Sien Luk. 24:19. Joh. 1:14. 38 Dit is, in die menslike natuur, wat deur Hom in eenheid van sy persoon aangeneem is, soos in Joh. 1:14. Rom. 1:3. Hebr. 2:14. 39 As onskuldig en regverdig erken, soos in Matt. 11:19. Luk. 7:29. Rom. 3:4. 40 Of: deur die Gees. Wat te verstaan is as die goddelike natuur van Christus, waardeur Hy Homself uit die dood verwek het, en gevolglik ook bewys het om regverdig en onskuldig te wees, hoewel Hy deur die Jode en heidene as skuldig veroordeel was. Sommige verstaan dit as die gawes van die Heilige Gees, wat Hy ná sy opstanding op sy dissipels en ander gelowiges uitgestort het. Dit kom egter nie met Paulus se doel ooreen nie, aangesien hierdie gawes van die Heilige Gees eers ná Christus se verheerliking gegee is, waarvan hy in die laaste deel spreek; die eerste gedeelte word ook met dergelike spreekwyses bevestig, Rom. 1:4. 1 Petr. 3:18. 41 Naamlik as sy dienaars en boodskappers, sowel in sy geboorte, Luk. 2:13, as in sy versoeking, Matt. 4:11, in sy lyding, Luk. 22:43, en in sy opstanding en hemelvaart, Luk. 24:4. Hand. 1:10. 42 Dit is, onder alle volke van die wêreld, heidene sowel as Jode, Rom. 10:18. Kol. 1:6. 43 Naamlik aan die regterhand van sy Vader, van waar Hy die gawes van sy Gees in sy gemeente uitgestort het, en deur kragte en wonders sy heerlikheid betoon het, Mark. 16:19, 20. Hand. 1:2, 8; 2:33, ens. |
Pligte van die opsieners en diakens.
DIT is ’n 1betroubare woord: as iemand na 2’n opsienersamp 3verlang, begeer hy ’n 4voortreflike 5werk.
| 1 Of: gewisse, geloofwaardige, seker.
2 Gr. episkopes, waarvan die woord episkopus of biskop kom; waarmee alle opsieners en leraars van die gemeente sonder onderskeid verstaan word, soos hierna uit die volgende beskrywing blyk, asook uit die vergelyking van ander tekste. Sien Hand. 20:17, 28. Filip. 1:1. Tit. 1:5, 7, ens. 3 Of: begerig is. Hy spreek nie van enige lus of begeerte van eergierigheid nie, maar van ’n toegeneentheid van die gemoed, wat hom deur behoorlike maniere daartoe bereid en gewillig toon; terwyl hy hom ewenwel altyd aan die oordeel van die gemeente onderwerp, en ’n wettige beroeping verwag. 4 Gr. goeie, skoon, eerlike. 5 Dit is, arbeid of arbeidsame werk. Dit is dus nie net in eretitels geleë nie, maar gaan gepaard met arbeid en moeite, waarom Christus hulle ook werkers of arbeiders noem, Matt. 9:37, 38; 10:10. |
a’n Opsiener dan moet 6onberispelik wees, 7die man van een vrou, 8nugter, ingetoë, 9fatsoenlik, gasvry, bbekwaam om te onderrig;
| a Tit. 1:6.
b 2 Tim. 2:24. |
6 Naamlik ten opsigte van sy handel en wandel onder die mense.
7 Nie dat hy noodsaaklik getroud moet wees nie, aangesien Paulus self nie getroud was nie, 1 Kor. 7:7, maar omdat hy nie baie vroue óf tegelyk, óf die een ná die ander weens egskeiding mog hê nie, soos by die Jode en Grieke en in die besonder in die Oosterse lande vir baie lank die gebruik was; wat vir ’n tyd skynbaar wel in ander mense geduld was, maar in die leraars nie geduld mog word nie. Sien dergelike spreekwyse in 1 Tim. 5:9. 8 Of: waaksaam. 9 Die Griekse woord kosmios beteken eintlik iemand wat in sy gedrag en hele lewenswandel eerbaar is, en niks doen behalwe wat geskik en gepas is nie. Sien 1 Tim. 2:9. |
geen 10drinker, geen vegter, geen vuilgewinsoeker nie, maar 11vriendelik; geen strydlustige, geen geldgierige nie;
| 10 Of: sittend by die wyn, dit is, wat hom nie oorgee aan baie wyn nie, soos hy hierna sê in vers 8.
11 Dit is, wat aan ander kan toegee en hulle in redelikheid verdra, soos die Griekse woord meebring. |
een wat sy eie 12huis goed regeer en sy kinders met alle 13waardigheid in onderdanigheid hou.
| 12 Dit is, huisgesin, naamlik vrou, kinders, bediendes. Of: sy huis goed lei.
13 Of: sedigheid, deftigheid, standvastigheid, eerbaarheid. Sien 1 Tim. 2:2. |
Maar as iemand nie weet om sy eie huis te regeer nie, hoe sal hy vir die gemeente van God sorg dra?
Hy moet nie ’n 14nuweling wees nie, sodat hy nie 15verwaand word 16en in dieselfde oordeel as die duiwel val nie.
| 14 Gr. neophutos, wat beteken nuut geplant, dit is, wat onlangs tot die geloof gekom of by die gemeente aangesluit het.
15 Naamlik deur opinie van groot wysheid, wat hy reeds sou meen om te besit, wanneer hy so vinnig tot die leeramp bevorder sou wees. 16 Dit is, in so ’n oordeel waarin die duiwel geval het, toe hy homself oor sy wysheid, en as skepsel, teen God wou verhef. Ander verstaan hier die Griekse woord diabolos as ’n kwaadspreker, wat dit eintlik beteken en soos dit gebruik word in vers 11 en 2 Tim. 3:3, en verklaar dit aldus: sodat hy, terwyl hy homself verhef, nie val in die oordeel of die beskuldiging van die kwaadspreker, tot verkleinering en ergernis van die gemeente van Christus nie, soos in die volgende vers ook gesê word. |
Maar hy moet ook goeie getuienis hê van 17die buitestaanders, sodat hy nie in 18veragting en 19in die strik van die duiwel val nie.
| 17 Dit is, die wat nog vreemd is van die gemeente, soos in 1 Kor. 5:12.
18 Naamlik by diegene waaronder hy tevore ligvaardig of onregverdig verkeer het, en dit vir ’n tyd nie verbeter het deur ’n goeie lewe te lei nie, terwyl hy nou gelowig geword het. 19 Of: strik van die kwaadspreker, soos in vers 6, waardeur sommige enige kleinmoedigheid verstaan, wat hom daaroor sou mag oorkom, soos ’n strik oor sy siel; ander, sulke veragting waardeur hy as ’t ware met ’n strik van die duiwel belet sou wees om in sy roeping die gemeente tot deeglike stigting te wees. |
cNet so moet die 20diakens 21waardig wees, 22nie uit twee monde spreek nie, nie verslaaf aan wyn nie, geen vuilgewinsoekers nie,
| c Hand. 6:3. | 20 Sien oor die instelling en die besondere amp van die diakens in die versorging van die armes Hand. 6:1, 2, ens.
21 Of: eerbaar, soos in vers 4. 22 Gr. tweewoordig, dit is, ydel en wispelturig van woorde. |
manne wat 23die verborgenheid van die geloof in 24’n rein gewete d25hou.
| d 1 Tim. 1:19. | 23 Dit is, die leer of die belydenis van die leer van die evangelie, wat deurgaans ’n verborgenheid genoem word, omdat dit die mens nie uit die natuur nie, maar deur die openbaring van God bekendgemaak is. Sien 1 Kor. 2:6, 7.
24 Dit is, goeie of opregte gewete, sien daaroor 1 Tim. 1:19. Want al was die amp van die diakens nie om in die byeenkomste openlik te onderrig nie, het hul diens tog meegebring dat hulle met baie soorte mense omgegaan het, wat hulle ook moes onderrig en troos, en soms ook teregwys, waarvan Stéfanus ’n voorbeeld was, Handelinge 7. Dat Filippus die hofdienaar onderrig en gedoop het, het deur buitengewone roeping gebeur, omdat hy toe as ’n evangelis diens gedoen het. Sien Hand. 8:29; 21:8. 25 Gr. besit, dit is, behou of bewaar. |
En hulle moet ook 26eers ’n proeftyd deurmaak; daarna, as hulle 27onberispelik is, kan hulle dien.
| 26 Sommige verstaan dit só, asof daar nog ’n laer trap in hierdie bediening was, wat hulle onderdiakens noem, waarin hulle eers vir ’n tyd getoets moes word. Dit is egter nie nodig nie, aangesien hierdie woord reg verstaan kan word as die toetsing van sulke persone aan die vereistes hier voorgestel, wat deur die regeerders van die gemeente geskied.
27 Gr. onbeskuldigbaar; naamlik in hulle handel en wandel geoordeel en bevind is. |
Net so moet 28die vroue waardig wees, geen kwaadspreeksters nie, 29nugter, 30betroubaar in alles.
| 28 Dit moet sowel op die vroue van die opsieners as van die diakens toegepas word. Want oor die weduwees wat diakonesse was, sal in 1 Tim. 5:9 en verder gehandel word.
29 Of: waaksaam. Sien vers 2. 30 Dit wil voorkom of die apostel dit hier van die vroue van die opsieners en diakens vereis, nie net omdat hulle aan hul manne getrou moet wees nie, maar omdat aan hulle ook soms enige dinge bekend word wat die regering van die kerk en die bewaring en uitdeling van die aalmoese aangaan, waarin betroubaarheid noodsaaklik is. |
Die diakens moet manne van een vrou wees en hulle kinders en eie huis goed regeer.
eWant die wat goed gedien het, verkry vir hulle ’n eervolle 31plek en 32veel vrymoedigheid in die geloof in Christus Jesus.
| e Matt. 25:21. | 31 Of: trap; waardeur verstaan word óf ’n positiewe agting en aansien in die gemeente van God, óf ook ’n toegang tot meerdere en hoëre dienste, naamlik van die ouderlingskap, of van die leeramp, soos ook by die kerkvaders baie gebruiklik was.
32 Naamlik sowel in hul geloof, omdat dit met ’n goeie gewete gepaardgaan; asook in hul dade en woorde voor die kerk van God, omdat hulle getrou daarin handel. Dit wil voorkom of die apostel dit hier stel teenoor die kwaadsprekery en strikke van die Satan, waarvan hy in verse 6, 7 gespreek het. |
Ek skryf jou hierdie dinge in die hoop om gou na jou te kom.
Maar as ek vertoef, dan kan jy weet hoe iemand hom moet gedra f33in die huis van God, wat die gemeente is van die lewende God, 34’n pilaar en grondslag van die waarheid.
| f 2 Tim. 2:20. | 33 So word die gemeente genoem, omdat God met sy Gees en Woord daarin woon. Sien 1 Kor. 3:16. Hebr. 3:4-6.
34 So word die gemeente van God genoem, omdat God in sy gemeente die waarheid bevestig, en deur haar aan ander openlik bekendmaak, soos die owerheid gewoonlik sy verordeninge en wette aan pilare of ander plekke vasmaak om aan almal bekend te word. Hier word gevolglik verklaar dat dit die amp en die verskuldigde plig van die gemeente is, om hierdie waarheid te versprei en teen alle dwalinge te bevestig. Wanneer sy dit nie doen nie, val sy maklik in skeuringe en dwalinge. Sien Mal. 2:5, ens. Soos Paulus ook die gemeente van Éfese, waar Timótheüs toe was, soos blyk in 1 Tim. 1:3, hierteen waarsku, Hand. 20:28, ens., en Christus self in Openb. 2:1, ens. Ander voeg hierdie woorde by die volgende vers. |
En, onteenseglik, 35die verborgenheid van die godsaligheid is groot: g36God is 37geopenbaar 38in die vlees, is 39geregverdig 40in die Gees, het verskyn 41aan engele, his verkondig onder die heidene, is geglo 42in die wêreld, iis 43opgeneem in heerlikheid.
| g Joh. 1:14.
h Ef. 3:5, 6. i Mark. 16:19. Luk. 9:51. Hand. 1:2. |
35 So noem die apostel die leer van die evangelie, soos voorheen in vers 9, die verborgenheid van die geloof, waarvan hy ’n kort samevatting in die volgende woorde voorstel.
36 Dit is, die ewige Seun van God, soos hierdie woord God ook as God die Seun verstaan word, Joh. 1:1. Hand. 20:28. Rom. 9:5. 1 Joh. 5:20, en elders meer. 37 Dit is, het mens geword, en het deur woorde en werke sy Godheid bekendgemaak. Sien Luk. 24:19. Joh. 1:14. 38 Dit is, in die menslike natuur, wat deur Hom in eenheid van sy persoon aangeneem is, soos in Joh. 1:14. Rom. 1:3. Hebr. 2:14. 39 As onskuldig en regverdig erken, soos in Matt. 11:19. Luk. 7:29. Rom. 3:4. 40 Of: deur die Gees. Wat te verstaan is as die goddelike natuur van Christus, waardeur Hy Homself uit die dood verwek het, en gevolglik ook bewys het om regverdig en onskuldig te wees, hoewel Hy deur die Jode en heidene as skuldig veroordeel was. Sommige verstaan dit as die gawes van die Heilige Gees, wat Hy ná sy opstanding op sy dissipels en ander gelowiges uitgestort het. Dit kom egter nie met Paulus se doel ooreen nie, aangesien hierdie gawes van die Heilige Gees eers ná Christus se verheerliking gegee is, waarvan hy in die laaste deel spreek; die eerste gedeelte word ook met dergelike spreekwyses bevestig, Rom. 1:4. 1 Petr. 3:18. 41 Naamlik as sy dienaars en boodskappers, sowel in sy geboorte, Luk. 2:13, as in sy versoeking, Matt. 4:11, in sy lyding, Luk. 22:43, en in sy opstanding en hemelvaart, Luk. 24:4. Hand. 1:10. 42 Dit is, onder alle volke van die wêreld, heidene sowel as Jode, Rom. 10:18. Kol. 1:6. 43 Naamlik aan die regterhand van sy Vader, van waar Hy die gawes van sy Gees in sy gemeente uitgestort het, en deur kragte en wonders sy heerlikheid betoon het, Mark. 16:19, 20. Hand. 1:2, 8; 2:33, ens. |