Génesis 49

Jakob seën sy seuns. Daarna sterwe hy.

DAARNA het Jakob sy seuns geroep en gesê: Kom bymekaar, dat ek julle kan verkondig wat julle ¹aan die einde van die dae sal wedervaar.

Versamel en hoor, seuns van Jakob, en luister na Israel, julle vader!

Ruben, jy is ^amy eersgeborene, ²my krag en ³die eersteling van my sterkte; ⁴die vernaamste in hoogheid en die vernaamste in mag!

⁵Opbruising ⁶soos van waters — jy sal die vernaamste nie wees nie, ^bwant ⁷jy het die bed van jou vader beklim; toe het jy dit ontheilig. ⁸Hy het my bed beklim.

Símeon en Levi is ⁹broers. Hulle ¹⁰wapens is werktuie van geweld.

Laat my siel nie kom in hulle raad nie, laat my ¹¹eer nie eens wees met hulle vergadering nie. Want in hul toorn ^chet hulle ¹²manne doodgeslaan, en in hulle moedswilligheid het hulle ¹³beeste vermink.

¹⁴Vervloek is hulle toorn, want dit is heftig; en hulle grimmigheid, want dit is hard. ¹⁵Ek sal hulle ^dverdeel in Jakob en hulle verstrooi in Israel.

Juda, jy is dit! Jou sal jou broers loof. ¹⁶Jou hand sal op die nek van jou vyande wees; voor ¹⁷jou sal die seuns van jou vader hulle neerbuig.

¹⁸Juda ^eis ’n jong leeu; van die roof af het jy opgeklim, my seun. Hy buig hom, hy gaan lê soos ’n leeu en soos ’n leeuin; ¹⁹wie sal hom opjaag?

Die ²⁰septer sal ^fvan Juda nie wyk nie, nòg ²¹die veldheerstaf ²²tussen sy voete uit totdat ²³Silo ²⁴kom; en aan Hom ²⁵sal die volke gehoorsaam wees.

Hy ²⁶maak sy jong esel vas aan die wingerdstok en die vul van sy eselin aan die edelste wynstok; Hy was sy kleed in wyn en sy ²⁷gewaad in ²⁸druiwebloed.

²⁹Hy is donkerder van oë as wyn en witter van tande as melk.

³⁰Sébulon sal ^gwoon by die strand van die ³¹see; en hy sal by die strand van die skepe wees, met die sykant na ³²Sidon toe.

³³Íssaskar is ³⁴’n sterkgebeende esel wat tussen die ³⁵veekrale lê.

Toe hy sien dat die rus goed en die land lieflik is, het hy sy skouer gebuig om te dra, en hy moes dwangarbeid verrig.

Dan sal aan sý volk ³⁶reg verskaf net soos enigeen van die stamme van Israel.

³⁷Laat Dan ’n slang wees op die weg, ’n ³⁸horingslang op die pad, wat die perd aan die hakskene byt, sodat sy ruiter agteroorval.

³⁹Op u ⁴⁰verlossing wag ek, HERE!

Gad — ⁴¹’n bende sal hom ⁴²aanval, maar hý sal hulle aan die hakskeen gryp.

⁴³Aser, sy spys is vet, en ⁴⁴hý lewer koninklike lekkernye.

Náftali is soos ’n wildsbok ⁴⁵so vry, hy wat mooi woorde laat hoor.

^hJosef is ⁴⁶’n jong vrugteboom, ’n jong vrugteboom by ’n fontein; sy takke klim oor die muur.

⁴⁷ⁱDie boogskutters het hom wel ⁴⁸geprikkel en hom ⁴⁹beskiet en hom bestry,

maar ⁵⁰sy boog het sterk gebly, en die arms van sy hande was buigsaam, deur die ⁵¹hande van die ⁵²Magtige van Jakob — ⁵³daarvandaan waar die ⁵⁴Herder, die Steen van Israel, is,

van die God van jou vader, wat jou help, en met die hulp van die Almagtige wat jou ⁵⁵seën met seëninge van die hemel daarbo, met seëninge ⁵⁶van die watervloed wat daaronder lê, met seëninge van borste en moederskoot.

Die seëninge wat jou vader ontvang het, ⁵⁷oortref die seëninge van die ewige berge, die kostelike gawes van die ⁵⁸ewige heuwels. Dit sal wees op die ⁵⁹hoof van Josef en op die hoofskedel van die ⁶⁰uitverkorene onder sy broers.

⁶¹Benjamin is ’n wolf wat verskeur; in die môre eet hy sy prooi, en ⁶²in die aand deel hy buit uit.

Húlle almal is die twaalf stamme van Israel; en dit is wat hulle vader aan hulle gesê het, en hy het hulle geseën; hy het hulle geseën, elkeen volgens sy besondere seën.

Daarna het hy hulle bevel gegee en aan hulle gesê: ⁶³Ek word versamel by my volk. ⁶⁴Begrawe my by my vaders in die spelonk wat op die stuk grond van ⁶⁵Efron, die Hetiet, is;

in die spelonk ^kwat ⁶⁶op die stuk grond ⁶⁷van Magpéla is, wat oos van ⁶⁸Mamre lê, in die land Kanaän; die stuk grond wat Abraham van Efron, die Hetiet, as eiendomsgraf gekoop het.

⁶⁹Daar het hulle ^lAbraham begrawe en Sara, sy vrou; daar het hulle Isak begrawe en Rebekka, sy vrou; en daar het ek Lea begrawe —

⁷⁰die stuk grond en die spelonk wat daarin is, wat gekoop is van die seuns van Het.

Toe Jakob klaar sy bevele aan sy seuns gegee het, ^71mtrek hy sy voete terug op die bed en blaas die asem uit; en hy is ⁷²by sy volksgenote versamel.

1 Hebr. in die agterste, laaste of ná vervolg van die dae, dit is, in die tye wat kom, wat naamlik omtrent tweehonderd jaar ná hierdie tyd begin het, en verder gaan tot by die koms en die koninkryk van die Messías.

a Gén. 29:32.

2 Dit is, ’n kind in die lewenskragtigste jare van my lewe verwek.

3 Naamlik in die verwekking van kinders. Só word die eersgeborenes genoem in Deut. 21:17. Ps. 78:51.

4 Hebr. die vernaamheid.

b Gén. 35:22. 1 Kron. 5:1.

5 Hebr. Snelheid.

6 Naamlik, toe jy jou vader se bed geskend het. Soos water baie vinnig van ’n hoë na ’n lae plek afloop, so het jy deur jou onkuis begeerte, gepaardgaande met groot vermetelheid en ligvaardigheid, jouself in ’n skandelike misdaad en oneer gestort.

7 Dit is, jy het jou vader se bed deur bloedskande verontreinig.

8 Dit het Jakob gespreek terwyl hy hom tot sy ander seuns wend.

9 Naamlik nie net van geboorte nie, maar ook van gedagtes, maniere en handelinge in die kwaad; wat hulle bewys het met hul optrede teen die Sigemiete, Génesis 34.

10 Sommige vertaal: optrede, handelinge.

c Gén. 34:25.

11 Eer is hier soveel soos siel aan die begin van die vers, wat die waardigste deel van die mens is; so kan die woord eer ook verstaan word in Ps. 16:9; 30:13; 57:9. Anders: tong, waarmee ’n mens verskuldig is om God te eer en sy lof te verbrei. ’n Mens kan deur die woord eer ook sy goeie naam verstaan.

12 Hebr. die man, verstaan die Sigemiete. Sien Gén. 34:25, 26.

13 Hebr. die bees; verstaan hierby ook ander diere wat hulle, tydens die plundering van die stad Sigem, die inwoners met geweld ontneem het. Die Hebreërs gebruik dikwels die enkelvoud vir meervoud, Gén. 32:5. 1 Kron. 10:1 vergeleke met 1 Sam. 31:1.

d Jos. 19:1; 21:3, 4, ens.

14 Om vervloek te wees, is om aan liggaamlike en geestelike, tydelike en ewige straf, of aan enige van dié onderworpe te wees, soos in Gén. 3:14; 4:11; 5:29. Deut. 28:16, 17. Matt. 25:41. Verstaan hier tydelike straf.

15 Jakob spreek in die Naam van God, as ’n profeet, en sy profesie is vervul in die nageslag, want die stam van Símeon was in die land Kanaän vermeng onder die stam van Juda, Jos. 19:1, en die stam van Levi was versprei onder al die stamme.

16 Dit is, jy sal hulle op die vlug laat slaan en onderwerp. Vgl. Ps. 18:41.

17 Hiermee gee hy te kenne dat sy nageslag tot die heerskappy, wat die ander deel van die eersgeboortereg is, verhef sou word.

e Núm. 24:9. Miga 5:7.

18 Dit alles word hier by wyse van vergelyking gespreek, om die tydelike heerskappy en mag van die nageslag van Juda uit te druk, Rig. 1:2. 1 Sam. 17:51. 2 Sam. 8:12, 13. 1 Kon. 9:20, ens., en die ewige heerskappy van die Messías, wat uit Juda sou voortspruit, Matt. 28:18. Luk. 1:32, 33. Ef. 1:20, 21.

19 Asof hy sê: Sy vyande sal hom in so ’n mate vrees dat hulle hom nie ligtelik of sonder hul eie skade sou tart nie.

f Matt. 2:6.

20 Dit is, die mag om te regeer, Jes. 14:5. Eség. 19:11, 14. Sag. 10:11, omdat die regeerders stawwe of septers in hul hande gehou het, as ’n teken van heerskappy, Est. 8:4. Anders: stam; dit is, die stam van Juda sal nie vermeng word met ander, óf uit sy plek weggevoer word nie, voordat, ens.

21 Anders: die wetgewer. Verstaan diegene wat mag het om die wette van die regering vas te stel en voor te skryf. Sien Spr. 8:15.

22 Dit is, wat van die stam van Juda afkomstig sal wees. Anders: wat soos ’n dissipel aan die voete van die meester in die wette onderrig sal word; so ook in Deut. 33:3.

23 Hier word sonder enige twyfel die Messías verstaan. Dit word deur sommige vertaal met sy Seun of Vrug, naamlik die Seun van Juda; want die Hebreeuse woord beteken die vlies waarin die kinders gebore word, en daarom die kind self wat daarin lê, en uit die geslag van Juda (waarvan die maagd Maria, die moeder van die Here Christus deel was, Luk. 1:32) sou voortkom. Anders: die Heiland, Saligmaker, Gelukgewer, ens.

24 Anders: gekom het. Beide is waar, ten opsigte van tweërlei vorme van regering, die een om mag te hê oor strafsake, die ander slegs oor burgerlike en godsdiensverskille; want ’n aantal jare voordat Christus gekom het, het Pompeius die eerste vorm van regering van die Jode afgeneem, maar die ander vorm het hulle nog behou, toe Christus in die vlees verskyn het, Joh. 18:31.

25 Hebr. en tot of aan Hom sal die gehoorsaamheid van die volke wees; dit is, die ware gelowiges uit alle volke sal aan Hom gehoorsaamheid betoon, deur Hom te erken as hul Here en Saligmaker, ens. Anders: en tot Hom sal die vergadering van die volke wees.

26 Met hierdie manier van spreek word te kenne gegee die oorvloed en edelheid van die wyn, wat in die erfdeel van Juda sou wees.

27 Anders: bo-kleed.

28 Dit is, druiwesap of wyn. So ook in Deut. 32:14.

29 Anders: rooier van oë deur die wyn en witter van tande deur die melk. Met hierdie manier van spreek gee hy die oorvloed en die krag van die wyn en van die melk wat in die land van Juda sou wees, te kenne.

g Jos. 19:10, 11.

30 Dit is, hy sal sy woning aan die seekant hê. Sien die vervulling hiervan in Jos. 19:10, 11, ens.

31 Anders: mere.

32 Sien oor hierdie stad Gén. 10:19.

33 Met die beeld van ’n sterk, maar lui en gemaksugtige esel, kondig hy vooruit aan dat die nageslag van Íssaskar wel sterk en groot van vermoë sou wees, deur die goedheid van hul land, maar só geneë tot gemak en vrede dat hulle niks besonders sou uitrig nie, ja, hulle sou hulle deur ander laat oorlaai. Sien Rig. 5:13, ens. en vgl. Deut. 33:18.

34 Hebr. ’n esel van been, dit is, ’n esel wat groot en sterk van gebeente is.

35 Of: twee pakke. Sien ook Rig. 5:16 se kanttekening.

36 Dit is, regeer, deur wette uit te vaardig en uit te voer. So ook in 1 Sam. 2:10. Ps. 96:13. Sag. 3:7. Dit verstaan Jakob ook van die ander stamme, wat uit die ander diensmaagde voortgekom het, dat hulle die volle heerskappy in hul erfdeel sou hê, net soos enige van die ander stamme.

37 Die betekenis en bedoeling van hierdie profesie is dit: Dan sal, volgens die aard van die slange, sy vyande listig bespring, soos ook af te lei is uit Deut. 33:22. Sien voorbeelde van die vervulling in Rigters 14-16; 18.

38 Dit is, ’n slang wat hom in die bome skuilhou, hom deur die takke met groot krag en snelheid beweeg en dieselfde ook op die grond langs die pad doen. Die Hebreeuse woord word slegs hier gevind.

39 Jakob wend hom tot God, om Hom die welstand van sy nageslag toe te vertrou, omdat hy deur God se Gees die swarighede vooruitsien, wat almal van hulle sou oorkom, en in die besonder die stam van Dan, sowel ten opsigte van hul erfdeel, Jos. 19:47. Rig. 1:34, as van die suiwer religie of godsdiens, wat hulle baie vinnig deur afgodery verloor het, Rig. 18:17.

40 Die Hebreeuse woord beteken óf tydelike verlossing en behoud, Rig. 15:18. 2 Sam. 10:11; óf ewige, Jes. 45:17. Luk. 19:9; óf beide tesame, soos in Ps. 37:39 en hier. Anders: tot (of vir) u verlossing (of behoud) verwag ek die HERE.

41 Jakob wil sê dat Gad aanvanklik wel deur sy vyande onderdruk sou word, maar dat hy hulle daarna self sou oorwin. Sien Deut. 33:20, 21.

42 Die Hebreeuse woord beteken om met bendes wat roof en stroop ’n skielike aanval te doen.

43 Die betekenis is dat die nageslag van Aser van die land wat hul as erfdeel sou toekom, baie goeie koring, olie en ander voedsel in oorvloed sou geniet.

44 Dit is, die land van Aser sal baie vrugbaar wees, nie net van noodsaaklike voedsel nie, maar ook van kosbare, aangename en lekker vrugte, wat ’n mens met trots aan ’n koning sou kon voorsit. Sien Deut. 33:24. Jos. 19:24, 25, ens.

45 Dit is, waaksaam in oorlogsdade, Rig. 4:6, 10; 5:18, en aangenaam in burgerlike omgang.

h 1 Kron. 5:1.

46 Hebr. seun van ’n vrugdraer; so ook dogters in dit wat volg. Josef word vergelyk met ’n vrugbare stam wat takke uitstoot wat hulself baie sou vermenigvuldig en wyd sou uitsprei.

i Gén. 50:20.

47 Hebr. Die here of meesters van pyle, dit is, die skutters, wat pyle gebruik om mee te skiet. Sien Gén. 14:13 se kanttekening. Verstaan hierby almal wat Josef een of ander lyding aangedoen het, soos sy broers deur hom te verkoop, sy meesteres deur hom te beskuldig, haar man deur hom in die gevangenis te werp, ens., wat almal na hom geskiet het, soos skutters na ’n teiken, om hom te vernietig.

48 Hebr. verbitter, dit is, het hom bitterheid aangedoen.

49 Sien oor die Hebreeuse woord Job 16:13. Ps. 18:15. Ook Jer. 50:29.

50 Dit is, sy sterkte en welvaart het ongeskonde gebly, sodat hy nie verniel kon word deur sy vyande nie. Sommige verstaan deur die boog die geloof van Josef, deur sy arms sy deugde.

51 Die hande van God beteken sy almagtige sterkte, Ex. 13:3. Ps. 10:12. Eség. 39:21, ens.

52 Dit is, van God, wat Jakob en sy huisgesin deur sy mag beskerm het.

53 Dit is, van God, Hy alleen is die Fontein en Gewer van alles wat goed is.

54 Ander verstaan herder en steen, naamlik Josef, vir wie God aangestel het tot ’n herder, om voedsel beskikbaar te stel vir die Egiptenaars en ander volke, maar in die besonder vir die huis van Jakob; waarom hy ook ’n steen of rots van toevlug genoem word.

55 Hy spreek van Josef se nageslag, vir wie hy vier soorte seëninge vooruit aankondig, wat God hulle sou verleen: (1) Deur middel van die hemel, soos tydige somer en winter, sonskyn, reën en dou, Deut. 33:13. Eség. 34:26. (2) Uit die watervloed, soos fonteine, riviere, allerlei staande en vloeiende waters, vgl. Deut. 8:7; 33:13. (3) Deur middel van mense, soos die vrugbaarheid en vermenigvuldiging van die nageslag, Deut. 33:17. (4) Deur die diere, as voedsel, kleding, dienstige hulp, en ’n groot menigte daarvan, vgl. Deut. 28:4.

56 Of: afgrond. Verstaan die diep dieptes, waaruit die seë, fonteine, riviere, mere, spruite, ens. hul oorsprong het. Vgl. Gén. 1:2.

57 Ander vertaal: oortref die seëninge van my voorvaders, ens. Nie net omdat dit opnuut aan my bevestig, helderder geopenbaar en later vervul is nie, maar ook in die algemeen al my kinders betref, wat tot die verbond van God behoort en wat ook meer in getal is as wat die kinders van my vader en grootvader was.

58 Dit is, wat van die begin af bestaan het. Vgl. Deut. 33:15. Eség. 36:2. Háb. 3:6, en verder Ps. 72:5, 7, 17; 89:37, 38.

59 Dit is, die seëninge sal ryklik oor Josef uitgestort word; om van hom in gelyke mate oor al sy nageslag af te vloei.

60 Of: afgesonderde. Naamlik tot besondere mag en heerskappy, om ’n redder van sy geslag te wees.

61 Dit is, die Benjaminiete sal in geaardheid en werke enigsins vergelykbaar wees met wolwe, wat altyd daarop uit is om te roof, die geroofde te verskeur, die verskeurde te verslind en onder hul kleintjies uit te deel. Want hulle sal geneig wees tot oorlog, en dapper in die gebruik van wapens. Sien oor die vervulling hiervan Rig. 3:15. Net so ook Rigters 19; 20. 1 Samuel 12; 14; 15.

62 Dit is, omdat hulle die hele dag met oorlogsbedrywighede besig sal wees.

63 Sien Gén. 15:15 se kanttekening; Gén. 25:8.

64 Sien oor die gebruik van begrawe Gén. 23:4 se kanttekening.

65 Sien Gén. 23:10 se kanttekening.

k Gén. 23:9, 16.

66 Hy beskryf hierdie spelonk so sorgvuldig, sowel om te toon dat hy ’n groot begeerte gehad het om daar begrawe te word, asook omdat hy gevrees het dat hulle die plek nie goed sou onthou nie. Want Josef was nou omtrent negen-en-dertig jaar uit die land Kanaän gewees, en sy broers omtrent sewentien jaar.

67 Sien Gén. 23:9 se kanttekening.

68 Anders Hebron genoem, geleë in die stam van Juda, Gén. 23:19; 35:27.

l Gén. 25:9; 35:29. Hand. 7:16.

69 Dit beskryf Jakob breedvoerig, deels om die hart van sy kinders weg van Egipte te trek en op te skerp in die verwagting van die beloofde land; deels om aldus openlik te betuig dat hy in die voetspore van Abraham en Isak se geloof volhard het.

70 Hebr. die koop van die stuk grond en van die spelonk wat daarin is, is van, ens. Anders: in die besitting of die erfgoed van die stuk grond en van die spelonk wat daarin is, gekoop van, ens.

m Hand. 7:15.

71 Dit wil voorkom of Jakob die voorgaande rede gelewer het terwyl hy regop in die bed gesit het, om die woord van God, wat hy vervolgens wou uitspreek, te eer en makliker voort te bring. Daarna, nadat hy dit gedoen het en omdat hy vanweë sy swakheid nie langer so kon sit nie, het hy hom weer neergelê en sy voete in die bed langs mekaar uitgestrek, om rustig die dood af te wag en sy gees aan God toe te vertrou.

72 Sien vers 29 se kanttekening.