In baie Suid-Afrikaanse huise is daar ’n ou Bybel wat met groot sorg bewaar word. Dalk lê dit in ’n kas, op ’n boekrak of in ’n familietrommel saam met vergeelde dokumente, ou foto’s en herinneringe aan vorige geslagte. Vir sommige families is dit ’n Nederlandse Statebybel. Vir ander is dit ’n familiebybel waarin name, datums en handgeskrewe notas ’n verhaal vertel van ouers, grootouers en voorgeslagte wat die Woord gelees, bewaar en aan hul kinders voorgehou het.
Maar Erfenismaand vra ’n belangrike vraag: Wat gebeur met ’n erfenis wat nog bewaar word, maar nie meer gelees of verstaan word nie?
’n Bybel wat toegemaak bly, kan getuig van ’n familie se geskiedenis. ’n Bybel wat oopgemaak, gelees en verduidelik word, dra egter daardie geskiedenis aan ’n volgende geslag oor.
Dit is juis die gedagte agter die Bybel met Kanttekeninge-projek, waardeur die verklarende kanttekeninge van die Nederlandse Statebybel nou vir Afrikaanssprekende lesers toeganklik gemaak word. Die Nuwe Testament met die Kanttekeninge is reeds in Afrikaans beskikbaar, gekoppel aan die 1933/53-Afrikaanse Bybelvertaling.
’n Eeue-oue bron vir ’n nuwe geslag
Die Nederlandse Statebybel met sy verklarende aantekeninge het in 1637 verskyn. Hierdie Bybel sou later ’n besondere plek in die geloofsgeskiedenis van Suidelike Afrika inneem. Vir ongeveer 300 jaar was die Statebybel met sy kanttekeninge ’n klassiek-Gereformeerde studiebybel vir Nederlands-Afrikaanse Christene.
Die kanttekeninge was nie bloot kort voetnote nie. Dit was uitgebreide verklarings langs en onder die Bybelteks. Die Statevertalers het dié aantekeninge gebruik om moeilike gedeeltes, taalgebruik, historiese verwysings, moontlike verklarings en verwante Skrifgedeeltes te verduidelik.
Met verloop van tyd het die taalafstand egter groter geword. Baie Afrikaanssprekende gelowiges het nog geweet van ou Statebybels in families en kerke, maar die ou Nederlands het dit vir die meeste moderne lesers moeilik gemaak om die rykdom van die kanttekeninge self te lees.
Só kan ’n kosbare geloofsbron fisies naby wees, maar prakties ver bly.
Die Afrikaanse vertaling van die kanttekeninge wil daardie afstand oorbrug.
Meer as bewaring
Wanneer daar oor erfenis gepraat word, dink mense dikwels aan bewaring: monumente, dokumente, foto’s, boeke, geboue en voorwerpe wat uit die verlede kom. Bewaring is belangrik, maar dit is nie genoeg nie.
’n Geloofserfenis is nie bedoel om slegs agter glas of op ’n rak te rus nie. Dit moet gelees, oordink, bespreek en geleef word.
Dit geld veral vir ’n Bybelerfenis. Kinders en jongmense sal nie vanself verstaan waarom vorige geslagte sekere boeke bewaar het, sekere tekste liefgehad het, of met soveel erns oor die Skrif gedink het nie. Hulle moet die geleentheid kry om self te lees, vrae te vra en die Bybel binne konteks te leer verstaan.
Daarom is Afrikaanse hulpmiddels van groot waarde. Wanneer historiese geloofsbronne in die taal van hedendaagse lesers beskikbaar is, word dit nie net makliker om toegang daartoe te kry nie; dit word ook moontlik om dit in huise, skole, gemeentes en Bybelstudiegroepe prakties te gebruik.
Wat is kanttekeninge?
Die woord “kanttekeninge” verwys na verklarende notas wat langs en onder die Bybelteks geplaas is. In die geval van die Statebybel was hierdie aantekeninge besonder omvangryk. Dit het die leser gehelp om die teks noukeuriger te lees en met ander Skrifgedeeltes te vergelyk.
Die kanttekeninge vervang nie die Bybelteks nie. Dit is ook nie bedoel om namens die leser te glo, te dink of te besluit nie. Die waarde daarvan lê juis daarin dat dit die leser terugneem na die teks.
Goeie Bybelverklaring neem nie die plek van die Skrif in nie. Dit belig die teks, verduidelik waar nodig, wys op moontlike betekenisse en help die leser om met groter aandag te lees.
Dit maak die Nuwe Testament met die Kanttekeninge nie net relevant vir predikante of akademici nie. Dit is ook bruikbaar vir gewone gelowiges, gesinne, onderwysers, studente en Bybelstudiegroepe.
’n Ouer kan dit tydens huisgodsdiens gebruik. ’n Grootouer kan dit saam met ’n kleinkind lees. ’n Bybelstudiegroep kan dit raadpleeg wanneer ’n moeilike teks bespreek word. ’n Onderwyser kan dit gebruik om Bybelse taal, konteks of verwysings te verduidelik. ’n Predikant of student kan dit as deel van deeglike studie gebruik.
Die publikasie bring dus ’n historiese bron nader aan die alledaagse gebruik van gelowiges.
Die werk agter die vertaling
Die Afrikaanse beskikbaarstelling van die kanttekeninge is nie ’n vinnige of oppervlakkige onderneming nie. Dit is die resultaat van jare se vertaalwerk, proeflees, redigering, taalversorging en kontrole.
Die projek het medewerkers uit verskeie Gereformeerde kerklike tradisies betrek. Vertalers moes Afrikaans en Nederlands kon hanteer, asook met die grondtale van die Bybel vertroud wees. Daar is ook ’n leeskommissie betrek om te help verseker dat die werk nie net akademies verantwoordbaar is nie, maar ook bruikbaar bly vir hedendaagse lesers.
Die 1933/53-Afrikaanse Bybelvertaling is as uitgangspunt gebruik, onder meer omdat dit nou aansluit by die ou Statevertaling. Só word ’n historiese erfenis nie net vertaal nie, maar met sorg binne die Afrikaanse Bybeltradisie geplaas.
Aan wie dra ons dit oor?
September se erfenisgesprek behoort nie net te vra wat ons uit die verlede ontvang het nie. Dit behoort ook te vra wat ons aan die volgende geslag gaan oorhandig.
Daarom is die vraag nie slegs: Het jou familie nog ’n ou Bybel nie?
Die dieper vraag is: Word daardie erfenis nog oopgemaak? Word dit nog gelees? Word dit nog verduidelik? Weet die volgende geslag waarom dit waardevol is?
Die Bybel met Kanttekeninge-projek herinner ons daaraan dat geloofserfenis eers werklik voortleef wanneer dit gebruik word. Nie as ’n museumstuk nie, maar as ’n oop boek. Nie net as herinnering aan vorige geslagte nie, maar as ’n hulpmiddel vir vandag se lesers.
Die Nuwe Testament met die Kanttekeninge is beskikbaar by Lig in Duisternis Uitgewers.
Besoek www.liginduisternis.co.za om ’n eksemplaar te bestel, of www.bybelmetkanttekeninge.co.za vir meer inligting oor die projek.
’n Erfenis leef nie omdat dit bewaar word nie. Dit leef wanneer dit gelees, verstaan en deurgegee word.