Wanneer mense van ’n Bybel met verklarende aantekeninge hoor, ontstaan daar soms ’n belangrike vraag: Kan die verduidelikings nie uiteindelik belangriker as die Bybelteks self word nie? Dit is ’n geldige vraag. Geen verklaring, kommentaar of studiehulpmiddel behoort ooit die plek van die Bybel in te neem nie. Goeie Bybelverklaring het juis die teenoorgestelde doel: dit moet die leser terugneem na die teks, hom of haar help om noukeuriger te lees en ’n groter begeerte wek om die Woord self te ondersoek.
Dit is ook die uitgangspunt van die verklarende kanttekeninge by die Statebybel, wat nou vir die eerste keer in Afrikaans beskikbaar gestel word. Die kanttekeninge wil nie namens die leser glo, dink of besluit nie. Dit wil lig werp op die teks sodat die leser met groter begrip kan lees.
Meer as gewone voetnote
Die woord “kanttekeninge” kan die indruk skep van ’n paar kort notas wat bloot aanvullende inligting verskaf. Die oorspronklike Statebybel se kanttekeninge is egter veel meer uitgebreid.
Toe die Statevertalers die Bybel in Nederlands vertaal het, het hulle verklarings langs en onder die Bybelteks aangebring. Hierdie aantekeninge was bedoel om moeilike woorde, uitdrukkings, historiese omstandighede, vertaalkeuses en moontlike verklarings toe te lig.
Waar ’n teks beeldspraak gebruik, kan die kanttekening verduidelik waarna die beeld verwys. Waar ’n woord meer as een moontlike betekenis het, kan die verskillende moontlikhede aangedui word. Verwante Skrifgedeeltes word ook uitgewys sodat die leser kan sien hoe verskillende dele van die Bybel by mekaar aansluit.
Die bedoeling is dus nie om die leeswerk vir die gebruiker te doen nie, maar om die gebruiker beter toe te rus om self te lees.
Die teks bly die vertrekpunt
’n Gesonde gebruik van enige Bybelverklaring begin altyd by die Bybelteks. Die leser behoort eers die gedeelte self te lees. Wat staan daar? Wie praat? Aan wie word die woorde gerig? Wat gebeur voor en ná die gedeelte? Watter woorde of begrippe is moeilik om te verstaan? Eers daarna kan ’n verklarende kanttekening geraadpleeg word. Die aantekening kan taal, konteks en verwysings help verduidelik, maar die leser moet dan weer na die teks terugkeer.
Hierdie beweging, van die teks na die verklaring en terug na die teks, is belangrik. Dit verhoed dat ’n mens slegs die verduideliking lees sonder om aandag aan die Woord self te gee. Die beste vraag ná die lees van ’n kanttekening is daarom nie: “Wat sê die kanttekening?” nie, maar eerder: “Wat help hierdie verduideliking my nou in die Bybelteks raaksien?”
Nie net vir akademici nie
Nog ’n algemene wanopvatting is dat uitgebreide Bybelverklaring slegs vir predikante, teoloë of studente bedoel is. Predikante en studente kan natuurlik groot waarde uit die kanttekeninge put, veral tydens preekvoorbereiding en diepgaande studie. Die publikasie is egter ook geskik vir gewone gelowiges wat die Bybel met groter aandag wil lees. ’n Individu kan dit tydens persoonlike stiltetyd gebruik. ’n Gesin kan een of twee kanttekeninge tydens huisgodsdiens saam lees. ’n Bybelstudiegroep kan dit raadpleeg wanneer ’n moeilike gedeelte bespreek word. ’n Onderwyser of tuisonderrigouer kan dit gebruik om historiese agtergrond of ’n onbekende begrip te verduidelik. Dit is nie nodig om elke kanttekening by elke vers te lees nie. Die leser kan begin by die gedeeltes waar vrae ontstaan en die aantekeninge geleidelik leer gebruik. Die waarde daarvan lê juis daarin dat ingewikkelde inligting vir ’n breër Afrikaanse gehoor toeganklik gemaak word.
’n Erfenis wat gebruik moet word
Die Statebybel met sy verklarende kanttekeninge was vir eeue ’n belangrike studiebron vir Nederlands- en Afrikaanssprekende Christene in Suidelike Afrika. Baie families bewaar vandag nog ou Nederlandse Statebybels as kosbare erfstukke. Tog kan die meeste moderne Afrikaanssprekendes nie meer die ou Nederlandse teks en aantekeninge maklik lees nie. ’n Waardevolle geloofsbron kan dus fisies in ’n huis teenwoordig wees, maar vir ’n nuwe geslag ontoeganklik bly. Die Afrikaanse vertaling van die kanttekeninge help om daardie afstand te oorbrug. Dit maak die inhoud toeganklik vir mense wat dit persoonlik, in hul gesinne, in skole en in gemeentes wil gebruik. ’n Geloofserfenis leef immers nie bloot omdat ’n boek bewaar word nie. Dit leef wanneer die boek oopgemaak, gelees, bespreek en aan ’n volgende geslag verduidelik word.
Lees, vergelyk en ondersoek
Die kanttekeninge moet daarom nie as die finale woord oor elke Bybelgedeelte beskou word nie. Die Statevertalers het self soms aangedui dat meer as een verklaring moontlik is of dat die presiese betekenis van ’n moeilike gedeelte nie met sekerheid bepaal kan word nie. Hierdie eerlikheid is waardevol. Dit herinner die leser dat deeglike Bybelstudie nederigheid, geduld en onderskeiding vereis. Goeie Bybelverklaring maak nie die Bybel kleiner deur alles tot eenvoudige antwoorde te beperk nie. Dit help die leser om die rykdom, samehang en diepte van die teks beter raak te sien. Die Nuwe Testament met die Kanttekeninge bied Afrikaanssprekende lesers toegang tot ’n historiese bron van Skrifuitleg. Die grootste waarde daarvan sal egter nie gemeet word aan hoeveel verduidelikings daarin gelees word nie, maar aan die mate waarin dit mense aanspoor om die Bybel self weer met groter aandag, begrip en erns te lees.
Die Nuwe Testament met die kanttekeninge kan gekoop word deur Lig in Duisternis Uitgewers.